Myśląc Ojczyzna

Jego hymny o dobrodziejstwach Bożych żywo przemawiają

Jan Kochanowski (fot. arch.)

6 czerwca 1530 roku w Sycynie w ziemi radomskiej urodził się poeta Jan Kochanowski (zm. 1584), największy poeta polski od średniowiecza do romantyzmu. Autor „Pieśni” i „Fraszek”, przekładu „Psałterza Dawidowego”, głęboko wzruszających „Trenów” oraz tragedii antycznej „Odprawa posłów greckich”. Wybitny znawca literatury polskiej prof. Ignacy Chrzanowski tak scharakteryzował osobowość i twórczość poety: „W wieku XIX poezja nasza zajaśniała nowym blaskiem, ukazali się poeci genialni, a jednak pieśń Kochanowskiego nie straciła swego uroku ani prawdy; do dziś dnia hymny o dobrodziejstwach Bożych żywo przemawiają…”.

+++ Kochanowski był synem sędziego sandomierskiego Piotra i jego drugiej żony Anny z rodu Odrowążów. Jan miał sześciu braci i pięć sióstr. Matka wywarła znaczący wpływ na rozwój osobowości swoich dzieci. W 1544 roku Jan rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, na wydziale sztuk wyzwolonych. Po kilku latach wyjechał do Królewca, a następnie do Padwy, gdzie przebywał, z przerwami, pięć lat. W tym czasie zwiedził także Rzym i Neapol oraz Francję. Pierwsze utwory pisał po łacinie, były to m.in. elegie miłosne do Włoszki Lidii, epigramaty i ody. Powstały także pierwsze utwory polskie np. „Pieśń o potopie” oraz znany hymn pt. „Czego chcesz od nas Panie”. Po powrocie do kraju, dzięki podkanclerzemu bp. Myszkowskiemu, Kochanowski został jednym z sekretarzy i dworzan królewskich. W sprzyjających warunkach, w atmosferze renesansowego Wawelu, mógł rozwijać swój niebywały talent poetycki. Interesował się wtedy sprawami publicznymi: reformacją, odnową Kościoła po Soborze w Trydencie, reformą państwa (ruch egzekucyjny). Brał udział w ważnych wydarzeniach politycznych, m.in. sejmie, na którym podpisano unię lubelską w 1569 roku, a potem w elekcji Henryka Walezego. W okresie dworskim pisał wiele utworów początkowo nawiązujących do spraw politycznych: „O śmierci Jana Tarnowskiego”, „Zgoda”, „Satyr albo Dziki Mąż”. Następnie oddał się, najbliższej jego sercu, twórczości lirycznej. Przez dwadzieścia lat układał pieśni w duchu humanistycznym, mistrzowskie w stylu, oraz fraszki tworzące nowy rodzaj literacki poezji polskiej. Pod koniec tego okresu podjął się przekładu wierszowanego, a raczej parafrazy „Psałterza Dawidowego”. Około 1566 roku napisał pierwszą polską tragedię renesansową, wzorowaną na antycznej, „Odprawę posłów greckich”. Wystawiono ją w 1578 roku przed królem Stefanem Batorym i królową Anną Jagiellonką w Ujazdowie pod Warszawą, z okazji ślubu Jana Zamoyskiego z Krystyną Radziwiłłówną. W 1574 roku Kochanowski opuścił dwór królewski, by osiąść na stałe w Czarnolesie pod Zwoleniem w ziemi radomskiej. Ożenił się z Dorotą Podlodowską i zaczął wieść życie ziemianina, tak charakterystyczne dla polskiej szlachty XVI wieku. W spokoju zajmował się twórczością literacką. Sprawy państwowe nie były mu jednak nigdy obojętne. W poczuciu obywatelskiego obowiązku poświęcał im wiele uwagi. Po kilku latach sielskiego żywota poetę dotknęła tragedia – nieoczekiwanie zmarła ukochana córeczka Orszulka. Jej pamięci poświęcił niezwykle przejmujące, przepiękne, żałobne „Treny”. Wkrótce zmarła także druga córka Kochanowskich, Hanna. Ojciec, pogrążony w żalu, oddał się bez reszty pisarstwu. Myśląc o śmierci, przygotował do wydania całą swoją spuściznę literacką. Zmarł nagle na serce 22 sierpnia 1584 roku w Lublinie, gdzie przyjechał na posłuchanie u króla. Pochowano go w kościele parafialnym w Zwoleniu, tam też zachował się nagrobek poety z początku XVII wieku. Doczesne szczątki Kochanowskiego przeniesiono w XIX wieku na cmentarz. Jego czaszka natomiast, wyjęta kiedyś z trumny przez Izabelę z Flemingów Czartoryską, znajduje się w Krakowie. Kochanowski został obdarzony talentem nieprzeciętnym. Do czasów Adama Mickiewicza był największym poetą, nie tylko Polski, ale i całej Słowiańszczyzny.

J. Polonus

Comments are closed.