Sacrum w sztuce

Sapieżyńskie skarby

Ród Sapiehów herbu Lis należał do najznakomitszych rodzin magnackich w dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Jego udokumentowane początki sięgają połowy XV wieku. W XVII i XVIII stuleciu członkowie rodu Sapiehów sprawowali najwyższe urzędy w Ojczyźnie, a posiadłości rodzinne były szeroko rozsiane na terenie dzisiejszej Litwy i Białorusi. Wysoki status społeczny, materialny i kulturowy Sapiehów w XIX i XX wieku został drastycznie, niemal doszczętnie zniszczony wraz z wybuchem II wojny światowej.

Historyczne dziedzictwo książąt Sapiehów w ostatnich pokoleniach linii kodeńskiej zostało zgromadzone w głównej siedzibie rodu, w zamku w Krasiczynie. Duchowe i religijne związki rodziny z Kościołem odcisnęły swe piętno zwłaszcza w świątyniach Kodnia i Wilna. Z dziejami rodu związane są dwa łaskami słynące wizerunki. Obraz Matki Bożej Gregoriańskiej, zw. Kodeńską – według legendy wykradziony w 1630 r. przez Mikołaja Sapiehę z Watykanu – odbiera po dziś dzień cześć wraz z przedstawieniem Matki Bożej Świętomichalskiej, zw. Sapieżyńską. Ten maryjny wizerunek ze św. Franciszkiem i św. Bernardynem ze Sieny – wpisany w donacje księcia Lwa Bazylego Sapiehy z linii różańskiej – znajduje się dziś w Katedrze wileńskiej.
Obecna wystawa wawelska poprzez obrazy, militaria, wyjątkowej urody tkaniny – w tym pasy kontuszowe czy gobeliny – wspaniałe wyroby rzemiosła artystycznego, religijne precjoza, a także zbiory biblioteczne i rodowe pamiątki, ukazuje namiastkę pełnego splendoru i świetności dworu sapieżyńskiego, dając wyobrażenie o mecenacie, a także pasjach kolekcjonerskich jego wielu przedstawicieli.
Warto zwrócić uwagę zwłaszcza na swoistą genealogię rodu. Z inicjatywy kanclerza wielkiego litewskiego Jana Fryderyka Sapiehy, powstała bowiem unikatowa – jedyna w swoim rodzaju galeria przodków, obejmująca 72 portrety dziewięciu pokoleń rodu, którą w 1709 r. umieszczono w jednej z kaplic kościoła pw. św. Anny w Kodniu. Z wielkich kolekcji rodowych ocalała jedynie niewielka część. Ta również narażona była na całkowitą zagładę. Po wybuchu II wojny światowej, zbiory krasiczyńskie zostały za zgodą księcia arcybiskupa Metropolity Krakowskiego Adama Stefana Sapiehy złożone w piwnicach Pałacu Biskupiego. Po jego śmierci, w 1952 r. kolekcja sapieżyńska była zarekwirowana przez Urząd Bezpieczeństwa i następnie rozdysponowana pomiędzy Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu i inne muzea w Polsce.
Prezentowana ikonografia pochodzi z katalogu wystawy Sapiehowie. Kolekcjonerzy i mecenasi, Kraków 2011, czynnej w Zamku Królewskim na Wawelu do 31 grudnia br.

Bożena Weber

Comments are closed.