Ksiądz Jan Długosz (1415–1480)

Wychowawca pokoleń Polaków

„Przepowiadam, że to dzieło może posłużyć królom, książętom i innym (…) za przykład i zwierciadło, które by ich zapalało do sławnych czynów (…) wszystkiemi więc siłami należy dążyć do nauczenia się tego wszystkiego z czego przychodzi nam niemały pożytek i dla wyćwiczenia umysłu i dla właściwego rządzenia państwem” – pisał ks. Jan Długosz we Wstępie do „Roczników czyli kronik sławnego Królestwa Polskiego”.

Jan Długosz


Mal. Walery Eljasz-Radzikowski (Wikimedia Commons)

Dzieło, nad którym autor pracował ćwierć wieku, należy do największych w XV-wiecznej historiografii europejskiej. Długosz opisał w nim dzieje państwa od czasów najdawniejszych po jemu współczesne, jest to praca głęboko religijna i patriotyczna. Przyszły historyk i kronikarz, wychowawca królewskich synów, przyszedł na świat w zamku w Brzeźnicy koło Radomska, który jego ojciec dostał za wzięcie do niewoli, w bitwie pod Grunwaldem, dwóch znacznych krzyżaków. Jan miał trzynastu braci i kilka sióstr. Wszyscy chłopcy nosili to samo imię – Jan, które ojciec uznał za szczęśliwe. Nazwał tak pierworodnego, ponieważ dwaj następni o innych imionach zmarli w dziecięctwie; już od czwartego, którym był właśnie kronikarz, każdy syn otrzymywał imię Jan. Rozpoczął naukę w wieku sześciu lat, a jako trzynastolatek był już na Uniwersytecie Krakowskim. Studia przerwał jednak po trzech latach i w 1431 roku znalazł się na służbie u biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego. Zaważyła ona zdecydowanie na życiu oraz postawie Długosza, który awansował na stanowisko osobistego sekretarza biskupa i towarzyszył mu do końca. W 1436 roku przyjął święcenia kapłańskie i został kanonikiem krakowskim. Brał czynny udział w wydarzeniach politycznych. Często udawał się z poselstwami za granicę, m.in. do Rzymu, Pragi, Budy, Wenecji, Florencji i Wiednia. Był także z pielgrzymką w Jerozolimie. Towarzyszył w orszaku Władysławowi Warneńczykowi w czasie jego koronacji na króla Węgier w 1440 r. To Długosz przywiózł z Rzymu kapelusz kardynalski Zbigniewowi Oleśnickiemu (1449 r.). Prowadził sprawy kapituły jako jej kanclerz i cały czas gromadził wszelkie materiały oraz źródła do historii kraju, do spisania której zachęcał go biskup. Długosz zawsze był oddany pracy dla dobra Ojczyzny i obywateli – i tym celom podporządkowywał swoje działania. Nigdy nie dbał o własne prywatne interesy. Był niezwykle hojnym fundatorem. Zbudował murowane kościoły w Chotlu, Odechowie i Szczepanowie. Założył klasztor kanoników regularnych w Kłobucku i sprowadził paulinów na Skałkę do Krakowa. Na potrzeby instytucji kościelnych postawił murowane domy w Wiślicy, przebudował w Sandomierzu i Krakowie, założył dwie bursy. W 1467 roku został wychowawcą i nauczycielem synów króla Kazimierza Jagiellończyka. Pod koniec życia nie przyjął nominacji na arcybiskupstwo praskie, a wybrany arcybiskupem lwowskim nie zdążył objąć godności, gdyż zmarł w 1480 roku. Długosz pozostawił po sobie niezwykle cenną spuściznę. Poza „Rocznikami…” spisał m.in. katalogi biskupów, żywoty świętych (Stanisława, Kingi), opisał krzyżackie chorągwie zdobyte pod Grunwaldem, opracował herbarz polskich rodów rycerskich („Znaki i klejnoty Królestwa Polskiego”).

Comments are closed.